Sanalar tarixidan
______________________
XXX-. 490-yil-.mil-476-yil
          MIL.AVV
1 mln - 100 mingyilliklar_O'rta Osiyoda ilk paleoit davri.
100-40  mingyillikla_O'rta paleolit davri
40-12 mingyillik So'nnggi paleolit davri
12-7 mingyilliklar Mezolit davri
4-3 mingyillikning o'rtalari Eneolit davri
4-3 mingyillik Mesopatamiyada Shumer va Akkadlarning manzilgohlari, Uruk, Eridu, Lagash, Ur shaharlarining vujudga kelishi
4-mingyillik Nil qirg'oqlarida manzilgohlaning vujudga kelishi
2600- yil Misrda Xeops(Xufu) piramidasi qurilishi
3-mingyillik Elam davlati vujudga kelishi
3-2 mingyillik Xitoy sivilizatsiyasining vujudga kelishi
3-mingyillik Moxenjadaro va Xarappa shaharlarining vujudga kelishi
3-2 -mingyillik La'l yo'li rivojlanishi
2 -mingyillik Old Osiyo hududida ilk yirik davlatlarning vujudga kelishi: Xett, Mitanni, Ossuriy
2-mingyillik Bobil podsholigining tashkil topishi
2-mingyillik Zamonbobo, Sopollitepa va Jarqo'tan kabi yirik dehqonchilik manzilgohlarining tashkil topishi
2-mingyillik Miken va Krit davlatlarining tashkil topishi
18 asr Bobil hukmdori Xammurapi(milg.avv 1792 1750 yillar ) Mesopatamiyani yagona davlatga birlashtirdi
1500-yil Firavn Tutmos 2 ning yirik bosqinchilik yurishlari
13 -asr Ossuriya davlati podsho Salmanasar davrida o'z ravnaqini yuqori cho'qqisiga erishgan
13-asr Dengiz xalqlari Xattusani vayron qildilar
1200 yil Miken davlati doriylar tomonidan vayron qilindi
12-asr Doriylar Lakonikani zabt etdilar va Sparta shahriga asos soldilar
11-asr Isroil davlatini tashkil topishi
9-asr Forslarning Eron janubiga joylashuvi
9-8-asr boshlari Urartu davlatining gullagan davri
8-6-asrlar Buyuk yunon koloniyalashtirishi
8-6-asrlar Xersones, Pantikapey, Tanais, Fasis, Trapezund koloniyalari vujudga kelishi(Qora dengiz)
1-mingyillik Zardushtiylikning O'rta Osiyo xududida tarqalishi
8-6-asrlar O'rta Osiyoda Temir asriga o'tish davri
8-asr Italiyada 12 shahar-ittifoqining vujudga kelishi
776-yil Olimpiya o'yinlarining birinchi bor o'tkazilishi
753-yil Rimning tashkil topishi
7-asr Misrning yana yagona davlatga birlashishi
7-asr Qadimgi Baqtriya podsholigining tashkil topishi
7-asr Xorazmda Ko'zaliqir shaharining vujudga kelishi
7-4-asrlar Qiziltepa, Afrosiyob, Uzunqir, Yerqo'rg'on, Ko'zaliqir shaharlarining rivojlanishi
7-6-asrlar Hindistonda Magadha, Koshala, Malla davlatlarining vujudga kelishi
7-5-asrlar Xitoyda "ko'p podsholik" davri
621-yil Drakont qonunlarining qabul qilinishi
605-yil Ossuriya podsholigining qulashi
594-yil Afinada Solon islohotlarining o'tkazilishi
558-yil Fors podsholigining tashkil topishi(Kir 2)
545-540-yillar Parfiya, Marg'iyona va Baqtriyani Kir 2 tomonidan bosib olinishi
539-yil Bobilning forslar tomonidan boshb olinishi530-yil Kir 2 ning O'rta Osiyoda halok bo'lishi(To'maris)
525-yil Misrni qadimgi fors shohi Kambiz tomonidan zabt etildi
522-yil Doro 1 Saltanatni satrapliklarga bo'lishi
522-yil Doro 1 ga qarshi Frada qo'zg'oloni
519-yil Sak qabilalariga qarshi Doro 1 ning bosqinchilik yurishlari (Shiroq jasorati)
509-yil Rimda Respublika e'lon qilindi
5- asrlar O'rta Osiyo hududida ilk tangalar tarqalishi
490-449-yillar Yunon-Fors urushlari
490-yil Marafon tekisligidagi jang
480-yil Salamin jangi
479-yil Plateya shahri yaqinidagi jang Yunonlar g'alabasi
443-429 Afinada Strateg Perikl hukmronligi 15 marta
4-asr Xorazmiylar, saklar va massagetlarning Ahamoniylar zulmidan ozod bo'lishi
338-yil Xeronya yaqinidagi jang Makedoniyaliklar tomonidan yunonlarning tor mor qilinishi
337-yil Yunon shaharlarining shahar davlatlar ittifoqiga birlashishi
334-yil Makedoniyalik Aleksandrning sharqqa yurishi
330-yil Make.Aldr
329-yil Make.Aldr boshchiligida Yunon makedonlar tomonidan Maroqandani bosib olinishi
329-yil Zarafshon daryosi qirg'oqlaridagi jangda yunon makedon qo'shinlarining tor mor qilinishi (Spitamen)
328-yil Make.Aldr armiyasi bilan jangda Spitamenning mag'lubiyati328-yil Make.Aldr armiyasi bilan jangda Spitamenning mag'lubiyati
327-yil Make.Aldrning Hindistonga bostirib kelishi (PANJOBGA)
323-yil Make.Alksdrning vafoti
318-yil Chandragupta tomonidan yunon makedonlarning Hindistondan quvib chiqarilishi
312-yil Salavka hukmronligining boshlanishi Salavkiylar davlatining asoschisi
283-yil Salavkiylar davlatining hukmdori Antiox
3-asr Yagona Sin davlatining tashkil topishi
250-yil Yunon Baqtriya podsholigining tashkil topishi
250-yil Parfiya davlatining tashk topishi
3-asrda Zardusht ta'limotining barcha matnlari 21 ta kitobga jamlandi
3-asrda Qang' davlatining tashk topishi
3-asrda Dovon davlatining tashk topishi
3-asrda Xorazmdagi Jonbosqal'a va Qo'yqirilganqal'a shaharlari
246-210-yillar Xitoyda Sin Shixuandi hukmronligi
216-yil Kann yaqinida Rim armiyasining tor mor qilinishi
206-yil Xitoyda Sin sulolasiga qarshi qo'zg'olon
202-yil Zama shahri yaqinida Rimliklar tomonidan Karfagen armiyasining tor mor qilinishi183-yil GANIBAL o'l 
140-87-yillar Xitoyda U-Di hukmronligi
2-asr Buyuk Ipak yo'lining shakllanishi
146-yil Rimliklar tomonidan Karfagenning vayron qilinishi
140 yoki 130-yil Yunon Baqtriya davlatining Yuechji (kushon)lar tomonidan bosib olinishi
1-asr Parfiya davlati gullashi
1-asr Xitoyda qog'oz kashf q-di
74-yil Spartak qo'zg'oloni
71-yil Spartak armiyasining tor mor qilindi
49-yil Yuliy Sezar Rim imperatori
29-yil Oktavian Senat tomonidan imperator unvoni va Avgust laqabining berilishi
      #red M I L O D I Y
milodiy 1-2 asrlar Kushon podsholigining gullagan davri
2-asr Xitoydagi Sariq ro'mollilar qo'zg'oloni
3-2-asrlar Xorazmdagi Tuproqqal'a shaharining qurilishi
330-yil Rim imperiyasining poytaxti Vizantiy (Konstantinipol)
394-yil Olimpiya o'yinlari o'tkazilishining to'xtatilishi
395-yil Rim imperiyasining bo'linishi: G'arbiy va Sharqiy
410-yil Alarix boshchiligidagi gotlar tomonidan Rimning yakson qilinishi
452-yil Italiyaga xunnlarning bostirib kirishi Attila
455-yil Rimning vandallar (german qabilalari) tomonidan zabt etilishi
476-yil G'arbiy Rim imperiyasi qulashi.