23- Avstriya-Vengriya imperiyasining
tashqi siyosati

Germaniya bilan yaqinlashuv

Avstnya-Vengnya imperiyasi tashqi siyosatining markazida asosan Bolqon yarimoroli yotgan. Shuning uchun u Bolqonda egallab
olgan slavyan xalqlari yerlarida mustahkam o rnashib olishga,
Rossiyaning Bolqon yarimorolidagi tasirini keskin kamaytirishga
jon-jahdi bilan harakat qilgan.
Avstriya-Vengriyaning yakka ozi bu vazifani uddasidan cliiqa
olmas edi. Shuning uchun ham u Germaniya bilan yaqinlashdi. 0 z
navbatida, Germaniya ham bu yaqinlashuvdan manfaatdor edi.
Chunki, bu davrda Germaniya buyuk davlatlar ortasida bolinib
b o lgan dunyoni yana qayta b o lishga intilayotgan edi. Bu
maqsadning ro yobga chiqishi uchun Germaniyaga, albatta,
ittifoqclii zarur edi. Natijada, 1879-yilda bu ikki imperiya ortasida
ittifoq shartnomasi tuzildi.

Avstriya-Vengriya va Rossiya munosabatlari
Bu ikki imperiya, asosan, Bolqon yarimorolidagi yerlarga koz tikkandi. Avstriya-Vengriya 
 bu yerda slavyan xalqlarini oziga
b o ysundirishga, ularning mamlakatlarini esa mustamlakaga
aylantirishga urinardi. Ayni paytda, Bolqonda Turkiya katta mustamlaka
hududlariga ega edi.
Slavyan xalqlari oz milliy-ozodliklari uchun doimiy kurash
olib borgan. Bu kurashda ular Rossiyaga tayangan. Rossiya slavyan

xalqlarining milliy-ozodlik kurasliini qollab-quwatlash barobarida
ozi ham Bolqonda mustalikam omasliib olishga intilgan.
Binobarin, bu uch imperiyaning manfaatlari Bolqonda surunkali
to qnasliib turgan.
Avstriya-Vengriyaning Bolqonga nisbatan yuritgan siyosati
Rossiya bilan munosabatlarining yomonlashuviga olib kelgan. Bu ikki
imperiya ortasida qachonlardir urush chiqishi muqarrar edi.
1878-yilda bolib otgan Berlin kongressida Avstriya-Vengriya
Bolqondagi Bosniya va Gersegovinani bosib olish huquqini qolga
kiritdi. Uning maqsadi bu hududni qulay imkoniyat tugilislii bilanoq
bosib olish edi. Nihoyat, 1908-yilda Avstriya-Vengriya z maqsadini
amalga oshirdi. Bu esa Avstriya-Vengriya va Rossiya munosabatlarini
yanada keskinlashtirib yubordi.
Jumladan, bu hodisa slavyan xalqlari orasida Rossiya obrosiga
ham putur yetkazdi. Chunki, Rossiya Avstriya-Vengriya istilosining
oldini ola olmadi. Bunga Germaniyaning Avstriya-Vengriyani qollabquwatlashi,
uning Rossiyaga qarshi urush elon qilishi mumkinligi
haqidagi doq-popisalari sabab boldi.

Avstriya-Vengriyaning urushga tayyorgarlik ko`rishi

Turkiya va Italiya manfaatlarining shimoliy Afrikada to qnashuvi, oxir-oqibatda,1911-
yilda ular ortasida urush kelib cliiqisliiga
olib keldi. Bu urushda Turkiyaning yengilislii
uni yanada zaiflashtirdi. Bu omil janubiy slavyan xalqlarining
Turkiya zulmidan ozod b o lishlari uchun olib borilayotgan
kurashlarining yanada kuchayishiga qulay sharoit yaratgandi.
Bu qulay sharoitdan foydalangan Bolqonning mustaqil davlatlari
Bolgariya, Serbiya, Chemogoriya va ularga qoshilgan Gretsiya tez
orada Bolqon ittifoqini tuzdilar. Ittifoq 1912- yilda Turkiyaga qarshi
urush boshladi. Bu urush tarixga Birinclii Bolqon urushi nomi
bilan kirgan. Bu urush Bolqon slavyanlari va greklaming Turkiya
hukmronligidan ozod bolishi bilan tugadi. Biroq, ittifoqchilar
Turkiyadan ozod etilgan hududlami bolish masalasida ozaro kelisha
olmadilar. Bunga Bolgariyaning hammadan kop ulush olishga
urinishi sabab boldi. Uning davolari Avstriya-Vengriya tomonidan
qollab-quwatlandi. Avstriya-Vengriya shu yol bilan Buyuk Britaniya,
Fransiya va Rossiya madadiga tayanayotgan Bolqon ittifoqini
buzib yubormoqchi edi. Chunki, bu ittifoqning mavjudligi
Avstriya-Vengriyaga Bolqonda mustalikam omashib olishga imkon
bermas edi.
Avstriya-Vengriya oz maqsadiga erishdi ham. Oqibatda, 1913-
yilda Bolgariya Serbiya va Gretsiyaga hujum qildi. Shu tariqa, Ikkinchi Bolqon urushi boshlanib ketdi. Bu urushda Chemogoriya va
Ruminiya Serbiya va Gretsiyaga yordam berdi. Kechagi umumiy
dusliman  Turkiya ham Bolgariyaga qarslii urushda qatnashdi.
Ikkinchi Bolqon urusliida Bolgariya yengildi va qolga kiritgan
hududlarining bir qismini yoqotdi.
Urush natijasida Serbiya Bolqonning yetakchi davlatiga aylandi.
Shu tariqa, Avstriya-Vengriya mutlaqo xohlamagan holat yuz
berdi. Endi, Avstriya-Vengriya va Germaniya oz oldilariga kuchayib
borayotgan Serbiyani yancliib taslilash va shu orqali Rossiyaning
Bolqondagi tasiriga putur yetkazish maqsadini qoydilar.
Avstriya-Vengriyaning maqsadlari uni tashqi siyosatda Germaniyaga
mutlaq qaram qilib qoydi.
Avstriya-Vengriya urushga tayyorgarlik kora boshladi. 1913- yilda
mamlakatda qisman safarbarlik otkazildi. 1914-yilda esa parlament
tarqatib yuborildi. Ana shunday qaltis vaziyatda, serb
millatchilari tomonidan 1914-yil 28-iyulda Avstriya-Vengriya taxti
vorisi Frans-Ferdinandning oldirilislii Avstriya-Vengriya hukmron
tabaqalarining urushni boslilab yuborishlari uchun bahona boldi.
Mamlakatda harbiy diktatura omatildi.

Harbiy diktatura  harbiylaming cheklanmagan hokimiyati