14-. 0'G'ITLAR


0simliklar yaxshi osishi, mol hosil berishi va uzoq yil
yashashi uchun tuproqqa ogit solish kerak. 0git tarkibida turli
mineral tuzlar, mikroelementlar va boshqalar boladi. 0simliklar
tuproqdan ozi uchun kerakli tuzlami oladi. Agar kerakli mineral
tuzlar yetishmasa, ularda ichki va tashqi ozgarishlar sodir
bolishi yoki qurib qolishi mumkin.
0simliklaming mineral tuzlarga bolgan ehtiyojini aniqlashga
doir kopgina ilmiy tadqiqot ishlari olib borilgan. Natijada ularda
qaysi tuz yetishmasa, qanday ozgarishlar sodir bolishi
aniqlangan.
0 gitlar, asosan, ikki guruhga bolinadi. Birinchisi, hammamizga
malum bolgan organik ogi t lar , yani gong. Ular
tuproqda chirib, uning holatini yaxshilaydi va hosildorligini
oshiradi, osimliklar uchun zarur bolgan moddalarni hosil
qiladi. Ikkinchisi mineral o g itlar. Bu o gitlar kimyo
zavodlarida maxsus tayyorlanadi. 0 zbekistonda Navoiyda,
Chirchiqda va boshqa joylarda mineral ogitlar ishlab chiqaradigan
zavodlar bor. Mineral ogitlar har xil boladi. Ular
azotli (selitra), fosforli va kaliyli ogitlardir (34-rasm).
img/res/34rasm.png





Ular osimliklarga har xil
ta sir qiladi. Masalan, azotli
ogitlar osimliklarning sishini
tezlashtirsa, fosforli va
kaliyli o gitlar mol hosil
toplanishiga va uning tez pishib
yetilishiga yordam beradi. Qisqa
qilib aytganda, ogitlar mol
hosil garovidir. Lekin ogit
solishda uning meyoriga qatiy

rioya qilish zarur. Agar tuproqqa mineral ogitlar meyoridan
ortiqcha solinsa, uning ekologik holati yomonlashadi.
Chunonchi, meyoridan ortiqcha solingan ogit tuproqdagi
tirik mavjudotlarga salbiy ta sir korsatadi va uning tarkibini
buzadi. Eng muhimi, kop miqdorda mineral ogit solingan
yerda yetishtirilgan hosil (qovun, tarvuz, kartoshka va
boshqalar) tez buziladi, uni istemol qilgan odam zaharlanishi
mumkin.
Demak, meyorida ishlatilgan ogitlar tuproqning holatini yaxshilaydi
va osimliklaming hosildorligini oshiradi.